پریسکه چیست ؟ ( هانیه حسن زاده )

پریسکه چیست ؟ ( هانیه حسن زاده )

پریسکه یک قالب جدید شعر فارسی است که بر اساس فرهنگ اسلامی ایرانی .و با رویکرد مقابله با ورود عرفانهای نوظهور و عرفانهای شرقی ایجاد گردیده است. بنیان این قالب شعری توسط شاعر نوپرداز معاصر، علیرضا بهرهی صورت پذیرفت. شعر پریسکه به صورت رسمی توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جمهوری اسلامی ایران ثبت گردیده است. و در حال حاضر یکی از قالبهای پرمخاطب شعر فارسی می باشد. مسئولیت انجمن پریسکه سرایان ایران برعهده علیرضا بهرهی بوده که احمد فولادی طرقی به عنوان دبیر فنی انجمن بر روند سرایش پریسکه در سراسر کشور نظارت می نمایند. پریسکه یک لغت اصیل ایرانی و از واژه های زبان فارسی میانه محسوب شده و به معنای جرقه کوچک آتش است که هم اکنون ساکنان حاشیه زاگرس از قبیل مردم لرستان، کرمانشاه، کردستان، ایلام، بخشهایی از خوزستان و مازندران و چند نقطه مرکزی کشور هم اکنون نیز این واژه زیبا را با گویش های نزدیک به هم استفاده می کنند. اگر شعر را شعله ور شدن احساس و خیال بنامیم، پریسکه بخش کوچکی از این شعله می باشد که یک لحظه در ذهن روشنایی کوچک و زود گذری را ایجاد می کند و تا مدتی ذهن درگیر تفکر درخصوص او می شود. هدف از ایجاد قالب پریسکه ۳ مورد می باشد

اول اینکه در سالهای اخیر با یک پراکندگی در حوزه شعر کوتاه مواجه بودیم که هر کس به فراخور ذوق خود نامهای مختلفی چون هایکو، هایکوواره، طرح، کوتاه، شعر کوتاه بر اشعار کوتاه فارسی می گذاشت که هیچ کدام تمام کننده و کامل نبودند و در محتوا و فرم هم تفاوت چندانی نداشتند که به نامهای متعدد خوانده شوند.

دوم اینکه واژه های نا مانوس و خارجی به نام هایکو در ادبیات شعری ما وارد شده بود که گذشته از ورود نا میمون این واژه، هر چقدر شعرای ما در این عرصه به طبع آزمایی مشغول می شدند باز هم به نام فرهنگ و ادبیات ما تمام نمی شد و در پایان به آن شعر ژاپنی اطلاق می گردید. در هایکو شاعر باید با ۵ هجا ۷ هجا ۵ هجا و در مجموع ۱۷ هجا شعر بگوید که به هیچ وجه با توجه به قواعد و شکل واژگان فارسی نمی توان یک شعر کامل و زیبا سرایش کرد. در زبان ژاپنی ما با فصل واژه روبه رو هستیم یک واژه در زبان ژاپنی حتی معنای یک جمله کامل ما می شود. پس نتیجه می گیریم هایکو در ادبیان ما یک مهمان ناخوانده است که شعرای ما فقط باید از نوع نگاه و شیوه فعالیت هایکو سراهای حوزه (آس ان) مطلع بوده و تجربیات مثبت آنها را در قالبهای شعر فارسی بکار ببندند. سوم اینکه با روی کار آمدن تفکرات ذن در ژاپن و ورود این جریان فکری مذهبی در هایکو به شکلی که اگر نگوییم جزء لاینفک هایکو شده حداقل جزء همراه هایکو گردیده است هم زمان با ورود هایکو به کشورهای شرق و غرب تفکرات ذن و به طبع اندیشه های بودیسم با کارکردهای کم حساسیتی چون طبیعت گرایی و عشق به طبیعت هر چند که بعدها به طبیعت خدایی تغییر مسیر می دهند و همچنین تعالیم مکاتب شینتو و کنفوسیوس در این کشورها گسترش می یابد که کشور اسلامی ایران نیز استثناء نبوده است. این تعالیم و دستورها تحت عناوینی چون عرفانهای نوظهور و عرفانهای شرقی از طریق شعر با سهولت بیشتری در اذهان جوانان و نوجوانان شکل می گیرد.

سابقه شعر کوتاه در ایران

بر اساس اسناد و مدارک موجود در تاریخ ادبیات فارسی کهن ترین شعر کوتاه فارسی به پیش از اسلام به خسروانی برمی گردد که متاسفانه فقط چند شعر از این نوع در دست می باشد.گذشته از دوبیتی و رباعی که معروف ترین قالب شعر کوتاه کلاسیک می باشند. قالب های دیگری نیز در گوشه و کنار ایران وجود دارند که هر کدام فراخور فرهنگ و آداب و رسوم و طبیعت آن منطقه شکل گرفته است.

لیکو اعم از لیکوهای بلوچستان و لیکو های جنوب کرمان که تشابه فراوانی با هایکو و نوع شعر عام تر از هایکو که تا حد فراوان شعری شخصی است می باشد.

ولذا فهم لیکو حداقل در منطقه سرایش آن برای عام آسان و راحت می باشد.

– چهل سرود (چل سرو) در لرستان و بخشهای از ایلام و کرمانشاه که تماما تک بیتهای هجایی با مضامین عاشقانه، امید و آرزو و بعضا در مدح ائمه علیه السلام به ویژه مولا علی می باشد.

– ترانه ها و اشعار کوتاه در مناطق شمالی و دیگر نواحی ایران که تمامی این نوع از شعرهای خود جوش، کوتاه، سهل الحفظ و سهل الهزم بوده و هیچگونه تاثیری از هایکو یا شعر کوتاه چینی نپذیرفته اند.

ویژگیهای پریسکه

شعر پریسکه متشکل از حداقل ۲ و حداکثر ۴ بند یا فصل می باشد که در قالب های سپید و نیمایی سروده شده و در صورت امکان شاعر می تواند در یک فصل شعر را شروع و پایان دهد که برخلاف هایکو هیچگونه محدودیت محتوایی ندارد. شعر پریسکه تاکید بر تصویر سازی ایهام افکنی وادار کردن مخاطب به فکر در مورد موضوع مطرح شده در شعر و ارتباط درونی و بیرونی اجزاء شعر با هم را دارد. پریسکه می تواند مقفا هم باشد

به شرط آنکه فصلها با هم مساوی نبوده و به عنوان یک تک بیت کلاسیک محسوب نشوند. نحوه ی چینش و کوتاهی و بلندی فصل ها در اختیار خود شاعر است و شاعر می بایست با درنظر گرفتن شرایط زبانی روساخت و محتوایی ژرف ساخت پریسکه در دو محور عمودی(بدیع معنوی) و افقی(بدیع لفظی) نسبت به تغییر فصل ها و کوتاه و بلندی آنها اقدام نمایید. در هر فصلی که شاعر نیاز به تغییر نفس داشته یا دچار سکته یا توقف می شود زیباتر آن است به فصل بعدی برود مگر در شرایطی که آن سکته و توقف عینا در تمام فصلها تکرار شود که در آن صورت با ایجاد یک هارمونی صحیح، موسیقی زبانی مناسبی ایجاد خواهد شد.

بهتر است در صورت نیاز در هر فصل حداکثر از یک فعل استفاده شده و زیباتر آن است که به دلیل محدود بودن عرصه پریسکه، از تکرار واژه برحذر بوده مگر آنکه واژه برگزیده شده به حدی در محور جانشینی درست نشسته باشد که برای مخاطب، تنفر شنیداری ایجاد ننماید. در پریسکه باید یک جهان را در یک نگاه خلاصه کرد.

هانیه حسن زاده

(Visited 423 times, 1 visits today)
۰